#พจนานุกรมฉบับปรับปรุง: Demographic Cycle : Stage One #วงจรทางประชากรศาสตร์ : ขั้นตอนที่ ๑

 

Demographic Cycle : Stage One

วงจรทางประชากรศาสตร์ : ขั้นตอนที่ ๑

ระยะก่อนการปฏิวัติอุตสาหกรรม (Pre-Industrial Stage)

ความหมาย

วงจรทางประชากรศาสตร์ ขั้นตอนที่ ๑ (Demographic Cycle: Stage One) หมายถึง ระยะเริ่มต้นของการเปลี่ยนผ่านทางประชากรศาสตร์ ซึ่งเป็นช่วงก่อนที่สังคมจะเข้าสู่กระบวนการพัฒนาอุตสาหกรรม โดยมีลักษณะสำคัญคือ อัตราการเกิดสูง (High Birth Rate) และ อัตราการตายสูง (High Death Rate) ทำให้จำนวนประชากรโดยรวมเพิ่มขึ้นในอัตราต่ำและค่อนข้างคงที่

ในระยะนี้ สังคมส่วนใหญ่เป็น สังคมเกษตรกรรมแบบดั้งเดิม (Traditional Agricultural Society) ที่พึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติ การผลิตยังอาศัยแรงงานมนุษย์เป็นหลัก และยังไม่มีความก้าวหน้าทางการแพทย์และสาธารณสุขสมัยใหม่

ลักษณะสำคัญของประชากรในขั้นตอนนี้ ได้แก่

• อายุขัยเฉลี่ยต่ำ ประมาณ ๓๐ ปี
• อัตราการเสียชีวิตของทารกสูง
• การเสียชีวิตจากโรคระบาดและโรคติดเชื้อเป็นเรื่องปกติ
• จำนวนประชากรเพิ่มขึ้นอย่างช้า ๆ
• โครงสร้างประชากรมีสัดส่วนเด็กและเยาวชนสูง

ตัวอย่างของสังคมในขั้นตอนนี้ ได้แก่

• สังคมยุโรปก่อนการปฏิวัติอุตสาหกรรม
• สังคมดั้งเดิมในเอเชีย แอฟริกา และละตินอเมริกาก่อนคริสต์ทศวรรษ 1930

ปัจจุบัน สังคมมนุษย์แทบไม่มีประเทศใดอยู่ในขั้นตอนที่ ๑ อีกแล้ว เนื่องจากประเทศต่าง ๆ ได้ผ่านกระบวนการพัฒนาเข้าสู่ขั้นตอนที่สูงขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และระบบสาธารณสุข

---

ลักษณะสำคัญของประชากรในขั้นตอนที่ ๑

๑. อัตราการเกิดสูง

สังคมในระยะนี้มีจำนวนบุตรต่อครอบครัวสูง เนื่องจาก

• ต้องการแรงงานช่วยงานเกษตรกรรม
• ครอบครัวขนาดใหญ่เป็นรูปแบบทางสังคมที่ยอมรับกัน
• ไม่มีระบบสวัสดิการรองรับผู้สูงอายุ
• ต้องการให้ลูกหลานดูแลบิดามารดาเมื่อแก่ชรา

นอกจากนี้ ครอบครัวมักมีบุตรจำนวนมากเพื่อทดแทนการสูญเสีย เนื่องจากเด็กจำนวนหนึ่งเสียชีวิตก่อนเข้าสู่วัยผู้ใหญ่

---

๒. อัตราการตายสูง

สาเหตุสำคัญ ได้แก่

• โรคติดเชื้อและโรคระบาด
• การขาดแคลนอาหาร
• ภาวะทุพโภชนาการ
• การขาดระบบสาธารณสุขที่มีประสิทธิภาพ
• การขาดยาและเทคโนโลยีทางการแพทย์

โดยเฉพาะอัตราการเสียชีวิตของทารกและเด็กเล็กอยู่ในระดับสูง

---

๓. อายุขัยเฉลี่ยต่ำ

ประชากรในสังคมขั้นตอนที่ ๑ มีอายุขัยเฉลี่ยต่ำ เนื่องจากความเสี่ยงด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม

ปัจจัยที่ส่งผล ได้แก่

• การทำงานหนักในภาคเกษตรกรรม
• โรคภัยไข้เจ็บ
• สุขอนามัยต่ำ
• การขาดความรู้ด้านสุขภาพ

---

โครงสร้างทางสังคมและประชากร

สังคมในขั้นตอนที่ ๑ มีลักษณะสำคัญ ได้แก่

๑. เศรษฐกิจเกษตรกรรมแบบพึ่งพาตนเอง

ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ผลผลิตส่วนใหญ่ใช้เพื่อการบริโภคภายในครัวเรือน

ลักษณะสำคัญคือ

• เทคโนโลยีการผลิตต่ำ
• ผลผลิตขึ้นอยู่กับธรรมชาติ
• รายได้ต่ำ
• การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจเกิดขึ้นอย่างช้า ๆ

---

๒. ครอบครัวขนาดใหญ่

ระบบครอบครัวนิยมมีบุตรจำนวนมาก เพราะ

• เด็กเป็นแรงงานสำคัญในครอบครัว
• ช่วยทำงานด้านเกษตรกรรม
• เป็นหลักประกันทางสังคมเมื่อบิดามารดาเข้าสู่วัยสูงอายุ

---

๓. การแต่งงานตั้งแต่อายุยังน้อย

เนื่องจากสังคมมีค่านิยมเกี่ยวกับครอบครัวแบบดั้งเดิม จึงมักพบว่า

• แต่งงานเร็ว
• มีบุตรเร็ว
• จำนวนบุตรต่อครอบครัวสูง

---

๔. บทบาทของสตรีในสังคม

ในสังคมระยะนี้ สตรีมักมีสถานะทางสังคมต่ำกว่าบุรุษ

ลักษณะทั่วไป ได้แก่

• โอกาสทางการศึกษาจำกัด
• บทบาทส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับครอบครัวและการดูแลบ้าน
• การมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจและการเมืองต่ำ

---

๕. ระดับการศึกษาต่ำ

ประชากรส่วนใหญ่มีโอกาสเข้าถึงการศึกษาน้อย ส่งผลให้

• อัตราการอ่านออกเขียนได้ต่ำ
• ความรู้ด้านสุขภาพจำกัด
• การพัฒนาเทคโนโลยีเกิดขึ้นช้า

---

ความสำคัญทางประชากรศาสตร์

การศึกษาขั้นตอนที่ ๑ มีความสำคัญ เพราะช่วยให้เข้าใจรากฐานของการเปลี่ยนแปลงประชากรของมนุษย์ และอธิบายว่าเหตุใดสังคมจึงเปลี่ยนจากประชากรแบบดั้งเดิมเข้าสู่สังคมสมัยใหม่

ปัจจัยที่ทำให้ประเทศต่าง ๆ ก้าวออกจากขั้นตอนนี้ ได้แก่

๑. การพัฒนาเศรษฐกิจ

เมื่อเศรษฐกิจเติบโตขึ้น สังคมเริ่มเปลี่ยนจาก

• เกษตรกรรม → อุตสาหกรรม
• แรงงานครอบครัว → แรงงานทักษะ

---

๒. ความก้าวหน้าทางการแพทย์

เช่น

• วัคซีน
• ยาปฏิชีวนะ
• การควบคุมโรคระบาด

ทำให้อัตราการตายลดลงอย่างรวดเร็ว

---

๓. การพัฒนาสาธารณสุข

เช่น

• ระบบน้ำสะอาด
• สุขาภิบาล
• โรงพยาบาล
• การส่งเสริมสุขภาพประชาชน

---

๔. การศึกษาและการเปลี่ยนแปลงทางสังคม

การศึกษาที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะการศึกษาของสตรี ส่งผลต่อ

• อายุแต่งงาน
• จำนวนบุตร
• รูปแบบครอบครัว

---

การเปลี่ยนผ่านสู่ขั้นตอนที่ ๒

เมื่อประเทศเริ่มพัฒนาเข้าสู่สังคมอุตสาหกรรม จะเกิดการเปลี่ยนแปลงสำคัญ ได้แก่

• อัตราการตายลดลงอย่างรวดเร็ว
• ประชากรเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• เกิดภาวะประชากรเพิ่มสูง
• เมืองขยายตัว
• ความต้องการงานและทรัพยากรเพิ่มขึ้น

ซึ่งนำไปสู่ Demographic Cycle: Stage Two (วงจรทางประชากรศาสตร์ ขั้นตอนที่ ๒)

---

คำสำคัญที่เกี่ยวข้อง

• Pre-Industrial Society — สังคมก่อนอุตสาหกรรม
• Birth Rate — อัตราการเกิด
• Death Rate — อัตราการตาย
• Infant Mortality Rate — อัตราการตายของทารก
• Life Expectancy — อายุขัยเฉลี่ย
• Traditional Society — สังคมดั้งเดิม
• Agricultural Society — สังคมเกษตรกรรม
• Demographic Transition Theory — ทฤษฎีการเปลี่ยนผ่านทางประชากร

---

สรุปศัพท์

Demographic Cycle: Stage One (วงจรทางประชากรศาสตร์ ขั้นตอนที่ ๑) คือ ระยะก่อนการพัฒนาอุตสาหกรรมของสังคมมนุษย์ ซึ่งมีลักษณะเด่นคืออัตราการเกิดและอัตราการตายสูง ทำให้อัตราการเพิ่มของประชากรอยู่ในระดับต่ำ ประชาชนมีอายุขัยเฉลี่ยสั้น มีอัตราการตายของทารกสูง และดำรงชีวิตในระบบเศรษฐกิจเกษตรกรรมแบบดั้งเดิม

ขั้นตอนนี้สะท้อนสภาพสังคมก่อนความก้าวหน้าทางการแพทย์ การศึกษา และเทคโนโลยีสมัยใหม่ ปัจจุบันแทบไม่มีประเทศใดอยู่ในระยะนี้ เนื่องจากการพัฒนาเศรษฐกิจ สาธารณสุข และความร่วมมือระหว่างประเทศได้ช่วยผลักดันให้สังคมต่าง ๆ ก้าวเข้าสู่ขั้นตอนการเปลี่ยนผ่านทางประชากรศาสตร์ในระดับสูงขึ้น

=======================================

📚 สนใจหนังสือของสำนักพิมพ์ทองใบ  คลิกดูรายละเอียดและสั่งซื้อ eBook ได้ทันทีผ่านลิงก์ร้านขายหนังสือในMeb Market

หนังสือคุณภาพจากสำนักพิมพ์ทองใบ เรียบเรียงโดย พลเรือตรี รศ.ทองใบ ธีรานันทางกูร อ่านง่าย ได้สาระ ค้นคว้าอ้างอิงได้ เหมาะสำหรับนักเรียน นักศึกษา นักวิชาการ และผู้สนใจทั่วไป

Hashtag แนะนำ

#ร้านหนังสือสำนักพิมพ์ทองใบ

#Ebookไทย

#หนังสือดีบอกต่อ

#หนังสือออนไลน์

#MebMarket

#อ่านหนังสือ

#รักการอ่าน

#พัฒนาตนเอง

#ความรู้รอบตัว

#พระพุทธศาสนา

#ประวัติศาสตร์

#เศรษฐศาสตร์

#หนังสือวิชาการ

#หนังสือสารคดี

#Ebookน่าอ่าน

#หนังสือขายดี

#หนังสือแนะนำ

#BookLover

#ThaiEbook

#KnowledgeIsPowe